رزومه اعجوبه ای بنام مایکل پورتر

رزومه مایکل پورتر

 به نظر شما تحلیل استراتژیک، بدون نظریات مایکل پورتر چقدر امکان پذیر است؟ در بیشتر گزارش های کیس استادی که دانشجوها تهیه می کنند و همچنین پایان نامه های رشته مدیریت از مدلها و تفکرات پورتر استفاده شده است.

در شبکه های اجتماعی و برخی سایتهای خبری مطالب متعددی درباره دلایل پیشرفت بعضی از کشورها مانند ترکیه، کره، مالزی و … منتشر می شود. به دلیل اهمیت و جذابیت، افراد زیادی این موضوع را پیگیری می کنند و نظرات خود را در این زمینه بیان می کنند. اینکه کشورها چگونه پیشرفت می کنند یک بحثی است و اینکه چه کسانی در تدوین استراتژی کلان کشورها نقش بازی می کنند موضوع جالبی است که کمتر درباره آن صحبت شده است. در این مطلب به زندگی حرفه ای یکی از این استراتژیست پرداخته شده است و او کسی نیست جز مایکل پورتر، استراتژیست سرشناس آمریکایی و استاد دانشگاه هاروارد که در تدوین استراتژی توسعه چندین کشور جهان نقش بسزایی  ایفاء کرده است.

مایکل پورتر , رزومه مایکل پورتر , استراتژی هدف , جملات مایکل پورتر
مایکل پورتر

کسی را می‌توانید بیابید که در حوزه مدیریت استراتژیک و تحلیلهای استراتژیک فعال باشد و مایکل پورتر را نشناسد. برخی او را پیامبر برنامه ریزان استراتژیک می دانند.

مایکل پورتر در سال ۱۹۴۷ در آمریکا بدنیا آمد. در زمینه‌های مهندسی هوانوردی (aerospace engineering) در دانشگاه پرینستون، مدیریت MBA و نهایتاً اقتصاد کسب و کار تحصیل کرده و حدود چهار دهه پیش از دانشگاه هاروارد فارغ‌التحصیل شده است، او درسال ۱۹۸۱ در ۳۴ سالگی به درجه استادیاری در دانشگاه هاروارد نائل شد.  یکی از تاثیرات مهم پورتر در حوزه استراتژی نظریات وی در مورد مفهوم رقابت است که چارچوب ذهنی مدیران کسب و کار را در رابطه با ماهیت استراتژی های رقابتی تغییر داده است. کمتر کسی را در حوزه‌ی اقتصاد و مدیریت می توان یافت که  به اندازه‌ی او در پژوهش ها و نوشته‌های علمی مورد ارجاع محققان و نویسندگان قرار گرفته باشد.

مقاله مزیت رقابتی (۲۰۰۸) بیش از ۷۳ هزار ارجاع، مقاله مزیت رقابتی ملل( ۱۹۹۰) بیش از ۷۱ هزار ارجاع و مقاله مزیت رقابتی: تکنیک هایی برای تحلیل صنعت (۱۹۸۰) بیش از ۵۱ هزار ارجاع داشته است. در کل مقالات پورتر نزدیک به ۲۷۰ هزار ارجاع داشته است. بر اساس یک تحلیل سیستماتیک که نویسنده این مطلب بر روی ۳۰۰ مقاله علمی پژوهشی  پانزده سال اخیر ایران انجام داده است، مدلها و ابزار های استراتژی (استراتژی های رقابتی، پنج نیروی رقابتی، زنجیر تامین و مدل الماس) که توسط پورتر معرفی شده اند، ۳۹ بار  توسط پژوهشگران استفاده گرفته است که از این حیث پورتر در جایگاه اول قرار دارد.

پورتر در چه مفاهیم هایی شهرت داشت؟

پورتر در زمینه مفاهیم و موضوع هایی همچون استراتژی، استراتژی رقابتی، مزیت رقابتی، زنجیره ارزش، و مزایای رقابتی ملل شهرهت زیادی است و یک متفکر با نفوذ محسوب می شود. او در این حوزه ها برای کسب و کارها و حکومت های متعددی در سراسر جهان سخن گفته و مشاوره داده است.  پورتر بنیانگذار موسسه استراتژی و رقابت می باشد که با همکاری دانشگاه مدیریت هاروارد تاسیس شده است. ماموریت این موسسه غیر انتفاعی کمک به سیاست گذاران و تصمیم گیران کشور ها برای تدوین استراتژی کلان توسعه می باشد. این موسسه در تدوین استراتژی توسعه بسیاری از کشور جهان فعالیت دارد.

مایکل پورتر کیست؟ , جملات مایکل پورتر , بیوگرافی مایکل پورتر , رزومه مایکل پورتر

پورتر  در یکی از مصاحبه های خود توضیح می دهد که به دلیل علاقه زیادی که به ورزش داشته است، رقابت همیشه در ذهن او جایگاهی خاصی داشته و نهایتاً این مفهوم را وارد دنیای تئوری‌های مدیریت و کسب و کار کرده است. وی ۱۹ کتاب و ۱۳۵ مقاله در زمینه استراتژی و رقابت نوشته است. پورتر در یک مصاحبه در سال ۲۰۱۰ در یک مصاحبه عنوان کرد که بزرگترین استعداد وی مفهوم سازی و ساده کردن مسائل پیچیده و چند وجهی و ارائه آن به مدیران و متصدیان برای اجرا می باشد.

مایکل پورتر، مفاهیم متعددی را در حوزه استراتژی مورد بررسی قرار داده و تدوین و ترویج کرده است که برخی از مهم‌ترین آنها به شرح زیر است:

مدل پنج نیروی رقابتی پورتر: شاید خیلی از افراد پورتر را با پنج نیروی رقابتی معروفش بشناسند. این مدل برای تحلیل جذابیت یک صنعت و همینطور سوددهی آن صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

استراتژیهای جنریک: از معروفترین نظریات پورتر است که توسط مدیران کسب و کار بسیار مورد استقبال قرار گرفت. این استراتژی در برنامه های بازاریابی نیز نقش مهمی ایفاء می کند که شامل: استراتژی تمایز، استراتژی حداقل هزینه و استراتژی تمرکز هم از جمله مفاهیم مهمی است که مایکل پورتر به حوزه مدیریت استراتژیک افزوده است.

مفهوم مزیت رقابتی: به عنوان عاملی که کمک می‌کند یک سازمان یا یک محصول، در میان سایر رقبا، توسط مشتری برگزیده شود. اگر چه بحث مزیت رقابتی بسیار گسترده است، ولی در متمم هم، به صورت مختصر به رابطه‌ی بین منابع یک سازمان و مزیت رقابتی حاصل از آنها پرداخته‌ایم.

مفهوم گروه‌های استراتژیک: مفهوم دیگری است که توسط مایکل پورتر توسعه پیدا کرد. او با استفاده از این مفهوم، به مدیران یادآوری می‌کند که همه‌ی فعالان یک صنعت،‌ الزاماً‌ رقیب آنها محسوب نمی‌شوند. منطقی است که برندهای هیوندای و کیا (در صنعت خودرو) در یک گروه استراتژیک طبقه‌بندی شوند،‌ اما در نظر گرفتن برندی مثل لامبورگینی در کنار آنها، چندان منطقی نیست و نه تنها کمکی به برنامه‌ریزی استراتژیک بهتر نمی‌کند بلکه می‌تواند موجب تحلیل‌های نادرست هم بشود.

زنجیره ارزش: مفهوم دیگری است که توسط مایکل پورتر به صورت فراگیر مطرح شده است، که به مجموعه عملیاتی اشاره می کند که در یک صنعت به صورت زنجیرگونه انجام می گیرد تا به خلق ارزش منجر شود.

استراتژی چهار گوشه پورتر: جهت ارزیابی محیط رقابتی و واکنس های احتمالی رقبا می باشد. این مدل به نوعی توان پیش بینی را به سازمان می دهد.

مدل الماس: برای تحلیل و سنجیدن رقابت پذیری کشورها  طراحی گردیده است و جهت بالا بردن قدرت رقابت پذیری می باشد که با بکارگیری و اجرای درست آن نتایج مثبتی بدست خواهد آمد.

 حالا به نظر شما تحلیل استراتژیک، بدون نظریات مایکل پورتر چقدر امکان پذیر است؟

مایکل پورتر , فروش و بازاریابی , هدفگذاری , برندینگ , رزومه مایکل پورتر

پورتر مطالعات و نظریه‌های دیگری هم در حوزه‌های توسعه جغرافیایی و منطقه‌ای کشورها و دولتها دارد که باید جداگانه به آنها پرداخته شود. پورتر در ۲۷ کشور جهان مشاوره استراتژیک ، برنامه ریزی استراتژیک و تحقیقات استراتژیک انجام می دهد. که از آن جمله می توان به کره جنوبی، سنگاپور، مالزی، استرالیا، کانادا و….. اشاره کرد (برای اطلاعات بیشتر به پروفایل وی در دانشگاه هاروارد مراجعه کنید). همچنین وی نقش مهمی در برنامه ریزی استراتژیک آمریکا ایفاء می کند و نزد کنگره آمریکا اعتبار بسیاری دارد. کتاب های «استراتژی های رقابتی»، «مزیت رقابتی» و «مزیت رقابتی کشور ها» جزو پرفروش ترین کتاب های مدیریتی بوده است که نه تنها مورد استقبال دانشگاهیان قرار گرفته است بلکه از سوی مدیران کسب و کار نیز مورد توجه قرار گرفته است. مقالات او درباره پنج نیرو رقابتی و استراتژی چیست؟ را می توان از مقالاتی دانست که تمامی دانشجویان مدیریت استراتژیک می بایست آن را مطالعه کرده باشند.

پورتر در مقاله ای  با عنوان “چرا آمریکا به استراتژی اقتصادی نیاز دارد؟” (نشریه بیزینس ویک، نوامبر ۲۰۰۸) چندین عامل را دلیل برتری و مزیت رفابتی آمریکا در حوزه اقتصاد در دهه های گذشته می داند که در صورت ازبین رفتن این مزیت ها آمریکا برتری خود را در اقتصاد از دست می دهد.  هر کدام از این مزیتها در صورت عدم کارایی لازم می تواند تبدیل به پاشنه آشیل آمریکا گردد.

  • در میان کشورهای جهان آمریکا تنها کشوری است که بیشترین باور و تعهد عملی را به رقابت و بازار آزاد بر اساس تفکرات سرمایه داری داشته است.
  • آمریکا بهترین و مجهزترین موسسات آموزشی تحصیلات عالی را در سطح جهان دارا می باشد. این موسسات نه تنها مستعدترین افراد را جذب می کنند بلکه آنان را  به مهارت های پیشرفته تجهیز می کنند.
  • آمریکا شرایطی فوق العاده ای را برای کارآفرینی و تاسیس بنگاه های ایجاد کرده است. در سال ۲۰۰۷  حدود ۸۰۰۰۰   ثبت اختراع در آمریکا به ثبت رسیده است. به عبارت دیگر می توان گفت عمده تکنولوژی های بوجود آمده در سطح جهان در آمریکا ثبت می شود. این عدد از مجموع اختراعات ثبت شده در بقیه جهان بیشتر است.
  • کارآفرینی در اقتصاد آمریکا توسط سیستم و مجموعه ای از دانش، فناوری و نوآوری پشتیبانی می شود که فاصله  قابل ملاحضه ای با بقیه دنیا دارد.
  • شواهد تاریخی نشان می دهد که آمریکا قوی ترین و کاراترین بازار سرمایه را در جهان  داشته است. تنها در آمریکاست که حتی یک جوان می تواند میلیون ها دلار تامین مالی کند، میلیون ها دلار از دست بدهد و باز یک شرکت جدید تاسیس کند.
  • نکته آخر و شاید مهمترین نکته پویایی آمریکا می باشد. تمایل آمریکا به تجدید ساختار، قبول شکست ها و در همان حال توقف نکردند و به سوی جلو حرکت کردند ویژگی های است که این امکان را به آمریکا خواهد داد تا بحرانها  را بهتر از بسیاری از کشورهای دیگر پشت سر بگذارد.

برخی از جملات معروف مایکل پورتر:

  •     استراتژی تعریف محدوده‌ای است که یک شرکت می‌خواهد در آن محدوده منحصر به فرد باشد. (تمایز + تمرکز)
  •     اساس استراتژی این است که انتخاب کنیم چه کارهایی را نباید انجام دهیم.
  •     تدوین راهبرد، عبارت است از پیوند دادن یک شرکت به محیط اطرافش. (در واقع همان دیدگاه جایگاه یابی می باشد)
  •     میلیاردها دلار برای فعالیت‌های انسان دوستانه و خیرخواهانه هرز رفته است. حوزه‌های انسان دوستانه به دلیل آشنایی کم با کسب و کار و چند دهه عقب‌تر بودن از دنیای فکری آن، پول را با کمترین کارایی و اثربخشی هزینه می‌کنند . (این جمله حرف ندارد)
  •     در نهایت، استراتژی به چیزی از جنس انسجام و پیوستگی نیاز دارد. نمی‌توان در هر لحظه استراتژی را از صفر، بازآفرینی کرد.
  •     اگر هدف شما چیزی غیر از سودآوری باشد (بزرگ‌ بودن، رشد سریع، رهبر و پیشتاز تکنولوژی بودن) دیر یا زود جایی سرتان به سنگ خواهد خورد. (این همان نگاه به بازاری هست که پورتر دارد و باعث شده مثل خیلی از پژوهشگران حوزه استراتژی کلی گویی و انتزاعی صحبت نکند)
  •     نوآوری بحث اصلی در حوزه‌ی خلق ثروت است. (نمونه زیادی در شرکتهای های موفق داریم. این حرفش شبیه به جمله معروف دراکر هست که میگه برای موفقیت یک کسب و کار دو چیز مهم هست نوآوری و بازاریابی)
  •      نخستین نکته در استراتژی این است که: شما نمی‌توانید برای همه کس، همه چیز باشید. (این نکته در برند سازی همه وجود دارد که می گه برندی که برای همه چی هست در واقع برای هیچ چیز       نیست. به نظر شما زندگی انسانها هم اینجوری نیست. این مسئله تو برندسازی شخصی هم خیلی مهم هست)
  •     آینده به روی افراد و سازمان هایی که یارای گریز از جاذبه گذشته را ندارند، بسته خواهد بود. (خیلی جمله زیبا و با معنایی هست، مثل کیس استادی شرکت کداک)

انتقاداتی به پورتر

البته باید عنوان کرد که پورتر منتقدانی هم دارد که دیدگاه های او را نمی پسندند. شاید بیشترین حملات انتقادی در حوزه مدیریت استراتژیک علیه پورتر صورت گرفته است. حتی از ادبیات ژورنالیستی مانند مرگ مزیت رقابتی که به نوعی کنایه مرگ ایده های پورتر در نقد او استفاده شده است. حتی شاگردان او کتاب و مقالاتی در نقد تفکرات استاد خود به نگارش در آورده اند. برخی از صاحب نظران در حوزه استراتژی، رویکرد پورتر در نظریه پردازی را به دلیل اینکه بر اساس یک نمونه آماری کوچک قضاوتی و عمدتا بصورت تحلیلی ارائه می شود را فاقد اعتبار و غیر قابل تعمیم می دانند  (“مقاله استراتژی چیست” یک نمونه از چگونگی رویکرد پورتر در نظریه پردازی است). نظریات او در مورد استراتژی های رقابتی، ۵ نیرو رقابتی و جایگاه یابی (مرزهای صنعت در دنیای امروز نا حدودی نا مشخص هستند بنابراین تحلیل ۵ نیرو رقابتی مشکل می شود)، زنجیر تامین (زنجیره تامین از مرز سازمان فراتر رفته و حتی به سمت رقبا هم گسترش یافته است. مثل تامین برخی از قطعات اپل توسط سامسونگ) مدل الماس ملی و حتی مفهوم مزیت رقابتی به شدت توسط برخی محققان مورد انتقاد قرار گرفته است.

همه چیز درباره مایکل پورتر , زندگینامه مایکل پورتر
انتقاداتی به پورتر

در هر حال پورتر از معدود محققانی در حوزه مدیریت است که هم در دنیای آکادمیک و هم در دنیای کسب و کار دارای اعتبار فراوانی است و خیلی ها او را اسطوره مدیریت استراتژیک جهان می دانند. پورتر از معدود محققانی است که روساء جمهور کشورهای جهان برای مشاوره یا تدوین استراتژی های کلان کشوری از وی درخواست ملاقات خصوصی می کنند. در هر حال شما کمتر کتاب، مقاله و یا پایان نامه ای در حوزه استراتژی می توانید پیدا کنید که رد پایی از تقکرات پورتر در آن نباشد.

در استراتژی هم مانند اکثر حوزه‌های مدیریت و بسیاری از حوزه‌های انسانی دیگر، راه و روش قطعی وجود ندارد. به تعبیر زیبای مینتزبرگ، فیل استراتژی را هنوز کسی ندیده است. یکی دست به خرطومش رسانده و دیگری به پای او تکیه داده است. یکی عاج او را لمس می‌کند و دیگری به دم فیل آویزان است. شناختن نگاه‌های مختلف به استراتژی کسب و کار، می‌تواند کمک کند که تصویری که از فیل داریم، به واقعیت آن نزدیک‌تر شود. اگر چه هرگز خود آن فیل را مشاهده نخواهیم کرد. در مطلب آینده دو رویکرد مهم در حوزه مدیریت استراتژیک که به رویکرد پورتر در برابر رویکرد مینتزبرگ مشهور است مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

نویسنده: علیرضا والی پور

منبع: سایت متمم

شما همچنین ممکن است مانند

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.